عمل های لاغری؛ انواع عمل لاغری + مزایا و ریسک‌ها

عمل های لاغری می‌توانند برای بعضی افراد بسیار موثر و کمک‌کننده باشند. با این حال، این روش‌ها برای همه مناسب نیستند و به همین دلیل نباید بدون بررسی دقیق و مشورت با پزشکان متخصص به سراغ آن‌ها رفت.

افرادی که به انجام این نوع جراحی‌ها فکر می‌کنند، باید از نظر جسمی و روحی برای این مسیر آماده بوده و آگاهی کاملی از روند درمان و اتفاقات پیش‌رو داشته باشند. همچنین لازم است بدانند که حتی پس از جراحی نیز باید تغییرات پایدار و بلندمدتی در سبک زندگی و عادات غذایی خود ایجاد کنند.

در ادامه با مجله سلامتی چنگال همراه باشید تا محبوب‌ترین عمل های لاغری را به همراه مزایا و معایب هر یک بررسی کنیم.

عمل های لاغری برای چه کسانی مناسب هستند؟

چاقی از نظر شدت به سه دسته تقسیم می‌شود. این تقسیم‌بندی بعد از محاسبه BMI یا شاخص توده بدنی صورت می‌گیرد:

• درجه یک: شاخص توده بدنی بین 30 تا 34/9
• درجه دو: شاخص توده بدنی بین 35 تا 39/9
• درجه سه: شاخص توده بدنی 40 یا بالاتر (که به عنوان چاقی مفرط طبقه‌بندی می‌شود)

بر اساس دستورالعمل‌های فعلی، افرادی که دچار چاقی درجه سه هستند، معمولا شرایط لازم برای انجام عمل لاغری شکم یا معده را دارند. همچنین افراد مبتلا به چاقی درجه دو نیز در صورتی که اضافه‌ وزن باعث بروز مشکلات جدی سلامتی در آن‌ها شده باشد، گزینه مناسبی برای این جراحی‌ها محسوب می‌شوند. شایع‌ترین بیماری‌های مرتبط با چاقی عبارت‌اند از:

• دیابت
• سکته مغزی
• بیماری قلبی
• فشار خون بالا
• آپنه خواب
• کبد چرب
• انواع خاصی از سرطان، مانند سرطان لوزالمعده و سرطان روده بزرگ

به طور کلی، جراحی برای افرادی مناسب است که بهترین رژیم لاغری و سایر روش‌های غیرجراحی را برای کاهش وزن امتحان کرده‌اند، اما به نتیجه مطلوب نرسیده‌اند.

عمل لاغری شکم به چه روش‌هایی باعث کاهش وزن می‌شود؟

این جراحی‌ها با ایجاد تغییرات زیر در سیستم گوارش به درمان چاقی و کاهش وزن کمک می‌کنند:

• محدودیت: این روش‌ها معده را کوچکتر کرده و سرعت هضم را کاهش می‌دهند. در نتیجه، باعث می‌شوند فرد غذا و کالری کمتری دریافت کند.
• سوء‌جذب: بعد از جراحی، غذا بخش‌هایی از دستگاه گوارش را دور می‌زند و اصلا وارد آن نمی‌شود. به این ترتیب، بدن مواد مغذی و کالری کمتری جذب می‌کند.
• ترکیب محدودیت و سوء‌جذب: بعضی جراحی‌ها هم باعث سوء‌جذب می‌شوند و هم مصرف غذا را محدود می‌کنند.
• کاهش هورمون‌های گرسنگی: جدیدترین عمل های لاغری می‌توانند تولید هورمون‌های محرک اشتها را در معده کاهش دهند.

فواید عمل های لاغری

شواهد نشان می‌دهد که جراحی لاغری در کمک به کاهش وزن طولانی‌مدت بسیار موثر است. در مقایسه با رژیم چربی سوزی یا درمان با قرص، عمل لاغری باعث کاهش وزن بیشتری در افراد چاق می‌شود و گاهی‌اوقات موثرترین درمان برای آن‌ها به شمار می‌رود.

علاوه بر این، جراحی می‌تواند تاثیر چشمگیری در بهبود سلامت فرد داشته باشد، برای مثال:

• کنترل دیابت نوع 2 ساده‌تر می‌شود؛ یعنی بیمار برای حفظ قند خون در محدوده نرمال به داروی کمتری نیاز دارد.
• در افراد مبتلا به چاقی مفرط، طول عمر افزایش می‌یابد.
• خطر ابتلا به سکته مغزی، حمله قلبی، بعضی از انواع سرطان‌ و بیماری‌های کبدی غیرمرتبط با الکل کمتر می‌شود. 
• احتمال بالا رفتن فشار خون به حداقل می‌رسد. همچنین افراد مبتلا به این بیماری ممکن است بتوانند مصرف بعضی از داروهای خود را قطع کنند.

خطرات و عوارض عمل های لاغری

جراحی بدون خطر نیست و حتی بهترین عمل لاغری نیز می‌تواند مشکلات مختلفی برای افراد ایجاد کند. از مهم‌ترین این خطرات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ایجاد لخته خون در ریه (آمبولی ریه)
• ایجاد لخته خون در ورید (ترومبوز ورید عمقی)
• عفونت زخم پس از جراحی
• خونریزی بیش‌ازحد
• شل شدن پوست
• مشکلات گوارشی
• کمبودهای تغذیه‌ای
• مرگ در حین جراحی (در موارد نادر)

این خطرات با توجه به سن، جنسیت و BMI فرد متفاوت هستند و پیش از جراحی توسط متخصص به طور کامل توضیح داده می‌شوند. 

جراحی لاغری معمولا نیازمند بیهوشی عمومی است که این امر نیز به‌نوبه‌خود خطرات خاصی به همراه دارد. متاسفانه، خطرات ناشی از بیهوشی برای افراد چاق در مقایسه با دیگران بیشتر است.

چطور می‌توان عوارض عمل لاغری را کاهش داد؟

برای کنترل بعضی خطرات می‌توان دارو تجویز کرد. پرهیز از استراحت بیش‌ازحد هم می‌تواند به کاهش خطرات و عوارض عمل های لاغری کمک کند.

انواع عمل لاغری

انواع مختلفی از جراحی‌های کاهش وزن وجود دارد که هر کدام مزایا و معایب خاص خود را دارند. بهترین عمل لاغری برای هر فرد با توجه به وزن او (در واقع شاخص توده بدنی و وضعیت سلامتی مشخص می‌شود.

1. حلقه‌گذاری معده یا گاستریک باندینگ

حلقه‌گذاری معده (Gastric Band) از جراحی‌های رایج برای کاهش وزن است. در طی این عمل نوار (باند) مخصوصی دور قسمت بالایی معده قرار می‌گیرد و اساسا معده شما را به 2 بخش تقسیم می‌کند.

وقتی غذا می‌خورید، غذا از مری به قسمت بالای باند معده منتقل می‌شود و چون این قسمت کوچکتر از اندازه قبلی معده است، سریع‌تر احساس سیری می‌کنید. سپس غذا به تدریج به قسمت پایینی معده منتقل شده و مانند قبل هضم می‌شود.

حلقه‌ها یا نوارهای معده به گونه‌ای طراحی شده‌اند که می‌توان آن‌ها را پس از جراحی تنظیم کرد. اگر حلقه تنگ‌تر شود، سرعت عبور غذا کاهش می‌یابد و در صورتی که شل‌تر شود، غذا راحت‌تر از آن عبور می‌کند. این تنظیمات معمولا در کلینیک‌های سرپایی انجام می‌شوند و به بیهوشی عمومی و جراحی مجدد نیاز ندارند.

مزایا

• این روش از ایمن‌ترین انواع عمل لاغری برای کاهش وزن به شمار می‌رود.
• این عمل معمولا با روش لاپاراسکوپی انجام می‌شود و دوره نقاهت کوتاهی دارد.
• حلقه‌گذاری معده برگشت‌پذیر است. بنابراین در صورت لزوم می‌توان آن را به طور کامل برداشت.

معایب و خطرات

• وزن ممکن است مجددا افزایش یابد.
• در مقایسه با سایر جراحی‌های لاغری، تاثیر کمتری روی وزن و بیماری‌های مرتبط با چاقی دارد.
• می‌تواند به مشکلات گوارشی مثل حالت تهوع، استفراغ و یبوست منجر شود.
• گاهی‌اوقات باند معده از جای خود خارج شده و باعث رفلاکس اسید می‌شود.
•  احتمال آسیب معده در طول زمان وجود دارد.

2. عمل لاغری بای‌ پس معده

در عمل بای‌ پس (Gastric Bypass) که به آن Roux-en-Y هم می‌گویند، معده به 2 قسمت تقسیم شده و یک کیسه کوچک بالای آن ایجاد می‌شود. سپس بخشی از روده کوچک نیز به این کیسه متصل می‌شود. در نتیجه، غذا بخش اصلی معده و قسمت بالای روده کوچک‌ را دور می‌زند.

در قسمت فوقانی روده کوچک، غذا به طور معمول شروع به هضم و جذب توسط بدن می‌کند. بنابراین با دور زدن این قسمت از روده، کالری کمتری وارد بدن می‌شود. همچنین از آنجایی که معده جدید کوچکتر از معده قبلی است، مقدار غذایی که می‌توانید بخورید، کاهش می‌یابد.

بعضی افراد با عمل لاغری بای پس در مقایسه با حلقه‌گذاری معده، وزن بیشتری از دست می‌دهند. اما این جراحی به طور کلی دشوارتر است و دوره نقاهت طولانی‌تری دارد. جراحی بای پس با بیهوشی عمومی و در بیشتر موارد به روش لاپاراسکوپی انجام می‌شود.

مزایا

• این روش به‌ویژه برای افراد مبتلا به دیابت نوع 2 و رفلاکس معده مفید است.
• کاهش وزن سریع و طولانی‌مدت را به همراه دارد.

معایب و خطرات

• به دلیل تخلیه سریع معده ممکن است باعث سندرم دامپینگ یا علائمی مانند خستگی و حالت تهوع پس از صرف غذا شود.
• یکی از خطرات اصلی این عمل، احتمال ایجاد نشت در نقطه‌ای‌ است که روده کوچک به معده وصل می‌شود. این اتفاق نادر است و در صورت وقوع باید با جراحی ترمیم شود.
• به دلیل اینکه بخشی از روده حین جراحی دور زده می‌شود، ممکن است به کمبود بعضی ویتامین‌ها و مواد معدنی دچار شوید. به همین دلیل، معمولا باید از مکمل استفاده کنید.
• سنگ کیسه صفرا و زخم‌های گوارشی نیز از سایر عوارض این روش هستند.

3. عمل لاغری اسلیو معده (اسلیو گاسترکتومی)

در جراحی اسلیو (Sleeve Gastrectomy) بخش بزرگی از معده برداشته می‌شود و تنها یک آستین (اسلیو) از آن باقی می‌ماند. به عبارت دیگر، معده شما به یک لوله‌ باریک تبدیل می‌شود که قسمت بالای آن به مری و قسمت پایین آن به روده کوچک متصل است.

در این روش هم به دلیل کاهش حجم معده، شما فقط می‌توانید یک وعده غذای بسیار کوچک بخورید و بعد از آن هم برای مدت طولانی‌ احساس سیری خواهید داشت.

عمل لاغری اسلیو معمولا به روش لاپاراسکوپی و با بیهوشی عمومی انجام می‌شود و از جراحی‌های نسبتا آسان و سریع برای درمان چاقی به شمار می‌رود. به همین دلیل، ممکن است به افراد بسیار چاقی که نمی‌توانند ریسک جراحی‌های طولانی‌تر و پیچیده‌تر را تحمل کنند، به عنوان اولین راه‌حل پیشنهاد شود.

مزایا

• در مقایسه با سایر جراحی‌های لاغری، ایمن‌تر و ساده‌تر است.
• برای افرادی که شرایط پزشکی پرخطر دارند، انتخاب مناسب‌تری محسوب می‌شود.
• از آنجایی که روده دست‌نخورده باقی می‌ماند، احتمال بروز عوارض طولانی‌مدت کمتر است.

معایب و خطرات

• غیرقابل برگشت است.
• می‌تواند باعث سوزش سر دل یا بدتر شدن آن شود.
• احتمال بروز عفونت، خونریزی و کمبودهای تغذیه‌ای وجود دارد.

4. انحراف بیلیوپانکراس

انحراف بیلیوپانکراس با سوئیچ دوازدهه (BPD/DS) یک جراحی 2 قسمتی محسوب می‌شود؛ مرحله اول شامل اسلیو گاسترکتومی است و در مرحله دوم، جراح قسمت میانی روده را می‌بندد و قسمت آخر را مستقیما به قسمت اول روده کوچک (دوازدهه) متصل می‌کند.

قسمت جدا‌شده روده از بدن خارج نمی‌شود؛ بلکه دوباره به انتهای روده متصل شده و به صفرا و شیره‌های گوارشی پانکراس اجازه می‌دهد وارد این قسمت از روده شوند. جراحی BPD/DS هم میزان غذای مصرفی را محدود می‌کند و هم جذب مواد مغذی را کاهش می‌دهد.

مزایا

• به کنترل بهتر بیماری‌های مرتبط با چاقی مثل دیابت، پرفشاری خون و آپنه خواب کمک می‌کند.
• توانایی شما را برای تحرک و انجام فعالیت‌های روزمره بهبود می‌بخشد.

معایب و خطرات

• در طولانی‌مدت ممکن است به سندرم دامپینگ، افت قند خون، سنگ کیسه صفرا و انسداد روده منجر شود.
• احتمال ابتلا به سوءتغذیه و کمبود مواد مغذی را افزایش می‌دهد.
• یک جراحی بسیار پیچیده است که باید توسط جراح باتجربه در یک بیمارستان مجهز انجام شود.

5. بای‌ پس دئودنو-ایلئال

بای ‌پس دئودنو-ایلئال تک آناستوموزی با اسلیو گاسترکتومی (SADI-S) نسخه اصلاح‌شده سوئیچ دوازدهه است. این روش با اسلیو گاسترکتومی شروع می‌شود، اما برخلاف BPD/DS فقط حدود نیمی از روده کوچک شما را دور می‌زند. در نتیجه، به بدن اجازه می‌دهد مواد مغذی بیشتری جذب کند.

مزایا

• در مقایسه با جراحی سوئیچ دوازدهه، انجام آن ساده‌تر و سریع‌تر است.
• برای کاهش وزن و کمک به درمان دیابت نوع 2 گزینه مناسبی به شمار می‌رود.

عوارض و خطرات

• ممکن است باعث رفلاکس اسید یا بدتر شدن آن شود.
• خطر نشت معده در جایی که روده متصل شده است، وجود دارد (مانند عمل بای پس).
• در صورت عدم پایبندی به رژیم کم‌چرب، مدفوع شل و بدبو خواهد بود.

6. بالون معده 

در این روش (Intragastric Balloon) یک آندوسکوپ از دهان، مری و معده عبور می‌کند تا یک بالون سیلیکونی مخصوص وارد معده شود. وقتی بالون به معده برسد، متخصص آن را از هوا یا مایع مخصوص پر می‌کند تا قسمتی از معده را اشغال کند.

با قرار گرفتن بالون در معده، سریع‌تر احساس سیری می‌کنید و مقدار غذای کمتری می‌خورید. با این حال، این روش یک گزینه کوتاه‌مدت محسوب می‌شود. چون بالون باید حداکثر پس از 6 ماه برداشته شود.

مزایای بالون معده

• برخلاف سایر عمل های لاغری، به ایجاد بریدگی در بدن یا تغییرات آناتومیک نیاز ندارد.
• معمولا با بی‌حسی یا بیهوشی سبک انجام می‌شود.
• یک روش برگشت‌پذیر به شمار می‌رود.

معایب و خطرات

• از آنجایی که یک روش موقتی است، ممکن است اثرات طولانی‌مدت نداشته باشد.
• چند روز پس از گذاشتن بالون ممکن است علائمی مانند معده‌درد، سوء‌هاضمه، حالت تهوع و رفلاکس اسید را تجربه کنید.
• از سایر عوارض آن می‌توان به پاره یا خالی شدن بالون، مشکلات گوارشی مداوم و پانکراتیت حاد اشاره کرد.

7. مهار عصب واگ

مهار عصب واگ (Vagal Blockade) یا VBLOC یک روش ساده با حداقل تهاجم است که با لاپاراسکوپی و بیهوشی عمومی انجام می‌شود. هدف این روش، مسدود کردن سیگنال‌های گرسنگی بین معده و مغز است.

برای این کار، متخصص دستگاهی را در زیر پوست نزدیک قفسه سینه قرار می‌دهد. در طول روز و در فواصل زمانی مشخص، این دستگاه پالس‌های الکتریکی متناوب را با انرژی کم و فرکانس بالا به بدنه عصب واگ در داخل شکم ارسال می‌کند.

مزایا

• در مقایسه با سایر عمل های لاغری بسیار کم‌تهاجمی‌تر است و عوارض کمتری دارد.
• یک جراحی برگشت‌پذیر به شمار می‌رود.
• آناتومی دستگاه گوارش را تغییر نمی‌دهد.

معایب و خطرات

•  بعضی افراد ممکن است با مشکل سوزش گلو، سوزش سر دل، حالت تهوع، اختلال بلع یا آروغ زدن مواجه شوند.
• در صورت نیاز به ام‌آرآی (MRI)، دستگاه باید برداشته شود.

بهترین عمل لاغری برای شما کدام است؟

اینکه کدام روش برای کاهش وزن مناسب‌تر است، به شرایط شما بستگی دارد. برای انتخاب بهترین گزینه، جراح عوامل مخ از جمله شاخص توده بدنی، عادات غذایی، سایر مشکلات سلامتی، جراحی‌های قبلی و خطرات مربوط به هر عمل را در نظر می‌گیرد.

بر اساس تحقیقات، جراحی اسلیو معده در مقایسه با سایر روش‌ها عوارض جانبی کمتری دارد. برای مثال، در یک مطالعه، میزان عوارض جانبی در عرض 30 روز پس از جراحی برای بای پس معده 5 درصد، حلقه معده 2/9 درصد و اسلیو معده 2/6 درصد بود.

در مورد میزان کاهش وزن نیز بعضی مطالعات نشان داده‌اند که بای پس معده می‌تواند نسبت به سایر روش‌ها موثرتر باشد. در یک تحقیق، بای پس معده پس از یک سال به 31 درصد کاهش وزن منجر شد؛ در حالی که این میزان برای اسلیو معده و حلقه معده به ترتیب 25/2 و 13/7 درصد بود.

پیش از انتخاب روش جراحی، این سوالات را از پزشک بپرسید

برای درک بهتر گزینه‌های پیش‌رو و انتخاب مناسب‌ترین روش، توصیه می‌شود سوالات زیر را از پزشک خود بپرسید:

• آیا من برای عمل لاغری واجد شرایط هستم؟
• روش توصیه‌شده‌ شما چه مزیتی نسبت به روش‌های دیگر دارد؟
• چقدر وزن کم می‌کنم؟ سرعت کاهش وزن من چقدر است؟
• عوارض عمل های لاغری، به‌ویژه روش پیشنهادی شما، چیست؟
• آیا این روش برگشت‌پذیر است؟
• آیا روش‌ کم‌تهاجمی‌تری وجود دارد؟
• بعد از جراحی چه غذاهایی می‌توانم بخورم؟
• آیا بیمه هزینه‌های جراحی را پوشش می‌دهد؟

با عمل های لاغری چقدر می‌توان وزن کم کرد؟

میزان وزنی که از دست می‌دهید به عوامل زیر بستگی دارد:

• نوع جراحی
• سن
• وزن قبل از جراحی
• وضعیت سلامت عمومی
• توانایی ورزش کردن
• توجه به مراقبت‌های بعد از جراحی و دستورالعمل‌های غذایی

جراحی چاقی در درازمدت ابزار مفیدی برای مدیریت وزن در اختیار شما قرار می‌دهد، اما اثربخشی آن مستلزم پایبندی به تغییر سبک زندگی (پیروی از رژیم غذایی متعادل و ورزش منظم) است. افرادی که به این توصیه عمل می‌کنند، تا پنج سال پس از جراحی می‌توانند تقریبا 50 درصد وزنی که از دست داده‌اند را حفظ ‌کنند.

به طور کلی، بسیاری از افراد در 2 سال اول کاهش وزن مداوم را تجربه می‌کنند. سپس روند کاهش وزن آن‌ها متوقف می‌شود یا وزنشان کمی بالا می‌رود.

هزینه انواع عمل لاغری چقدر است؟

نوع جراحی، تجربه پزشک و حتی شهر و کلینیکی که عمل را در آن انجام می‌دهید روی هزینه تاثیر می‌گذارد. به همین دلیل، نمی‌توان رقم خاصی را ذکر کرد. بهترین راهکار این است که با پزشک در مورد این موضوع صحبت کنید.

آیا عمل لاغری معده از ترکیب رژیم و ورزش موثرتر است؟

ترکیب رژیم غذایی و ورزش معمولا عوارض کمتری نسبت به جراحی لاغری دارد و به همین دلیل همواره به عنوان اولین و اصلی‌ترین راهکار برای کاهش وزن توصیه می‌شود. با این حال، تاثیر کلی این 2 روش ممکن است در مقایسه با جراحی لاغری کمتر باشد.

اگر اضافه وزن زیادی داشته باشید و سلامتی شما به دلیل چاقی به خطر افتاده باشد، پزشک ممکن است عمل لاغری را پیشنهاد کند. البته حتی در این موارد نیز معمولا توصیه می‌شود وزن خود را ابتدا با اصلاح سبک زندگی کاهش دهید و در صورت عدم دستیابی به نتیجه مطلوب، جراحی را به عنوان گزینه بعدی در نظر بگیرید.

آیا پیکرتراشی از عمل های لاغری نیست؟

همان‌طور که متوجه شدید در این فهرست اشاره‌ای به تکنیک‌های پیکرتراشی نکردیم. چون این روش‌ها در واقع عمل لاغری نیستند. هدف اصلی پیکرتراشی یا کانتورینگ بدن (Body Contouring) دستیابی به ظاهر زیباتر است؛ نه بهبود سلامت جسمی از طریق کاهش وزن.

ذکر این نکته ضروری است که جراحی‌های لاغری نمی‌توانند پوست اضافی را پس از کاهش وزن شدید از بین ببرند. اما پیکرتراشی قادر به انجام این کار است.

افرادی که از روش‌های غیرجراحی کاهش وزن به نتیجه مطلوب نرسیده‌اند، می‌توانند عمل‌ های لاغری را امتحان کنند. البته در حال حاضر، این جراحی‌ها فقط به افرادی توصیه می‌شوند که شاخص توده بدنی آن‌ها بالاتر از 40 یا در بعضی موارد بالاتر از 35 باشد.

مزایا و عوارض جراحی در روش‌های مختلف با هم متفاوت است. به همین دلیل، ضروری است گزینه‌های موجود را به کمک پزشکان متخصص و باتجربه بررسی کرده و در نهایت روشی را انتخاب کنید که با کمترین خطر، بیشترین تناسب را با شرایط و نیازهای شما داشته باشد.

منابع: mayoclinichealthsystem, healthline