سرما یا گرما؛ کدام بیشتر روی لاغری و چاقی تاثیر می‌گذارد؟

تابستان فصل بهتری برای رسیدن به اندام ایده‌آل است یا زمستان؟ این پرسش سال‌هاست چالش میان طرفداران سونا و دوش آب سرد را داغ نگه داشته است. عده‌ای بر این باورند که عرق کردن چربی‌ها را ذوب می‌کند و در مقابل، گروهی معتقدند لرزیدن در سرما باعث روشن شدن موتور کالری‌سوزی بدن می‌شود. اما به راستی وزن ما چقدر تحت فرمان دما است؟ آیا سرما باعث لاغری میشود و با فعال کردن بافت‌های خاص بدن، مسیر کاهش وزن را هموار می‌کند؟ یا برعکس، گرما ما را به سمت تغییر وزن سوق می‌دهد؟ در این مقاله، تاثیر دمای محیط را بر چربی‌سوزی بررسی می‌کنیم تا به پاسخ روشنی برای این پرسش‌ها برسیم. با ما تا انتهای این مطلب همراه باشید.

تاثیر دمای محیط بر متابولیسم بدن

بدن انسان مشابه یک سیستم هوشمند عمل کرده و متابولیسم (سوخت‌وساز) را متناسب با دما تنظیم می‌کند. در هوای سرد معمولا سوخت‌وساز افزایش می‌یابد. چرا که بدن با فعال‌سازی بافت چربی قهوه‌ای و لرزیدن، کالری می‌سوزاند تا حرارت تولید کند.

در گرما نیز به دلیل تسریع واکنش‌های شیمیایی و تلاش برای خنک‌سازی از طریق تعریق، مصرف انرژی بالا می‌رود. با این حال، در گرمای شدید یا طولانی‌مدت، استراتژی تغییر می‌کند و بدن متابولیسم را برای محافظت از اندام‌های حیاتی کاهش می‌دهد. به عبارت دیگر، آگاهانه سوخت‌وساز را پایین می‌آورد تا از تولید حرارت اضافی جلوگیری کند.

آیا سرما باعث لاغری میشود؟

یکی از جذاب‌ترین یافته‌های علمی، وجود نوعی بافت چربی به نام چربی قهوه‌ای در بدن است. برخلاف چربی‌ سفید که انرژی ذخیره می‌کند، چربی قهوه‌ای مانند یک موتور حرارتی عمل کرده و با سوزاندن کالری باعث تولید گرما می‌شود. قرارگیری در معرض سرما می‌تواند به فعال‌سازی این چربی و در نتیجه مصرف انرژی برای حفظ دمای بدن منجر شود. تحقیقات نشان داده‌اند که هنگام لرزیدن در سرما، بدن با تجزیه چربی‌های قهوه‌ای، انرژی را به شکل گرما آزاد می‌کند تا ما را گرم نگه دارد.

با این حال، باید به این موضوع با احتیاط نگاه کرد. اگرچه قرارگیری در معرض سرما (مانند دوش آب سرد) می‌تواند متابولیسم را کمی تحریک کند، اما شواهد در مورد تاثیر آن بر کاهش وزن معنادار و طولانی‌مدت ضدونقیض است. بسیاری از کارشناسان معتقدند میزان کالری مصرفی در این فرآیند آن‌قدر زیاد نیست که بتواند جایگزین روش‌های استاندارد کاهش وزن شود و تحقیقات بیشتری برای اثبات کارایی آن مورد نیاز است.

علاوه بر این، قرارگیری در محیط‌های بسیار سرد بدون ملاحظات پزشکی می‌تواند خطرناک باشد. این شرایط باعث فعال شدن سیستم عصبی سمپاتیک، افزایش فشار خون و ضربان قلب و در نتیجه فشار بر سیستم قلبی‌-عروقی می‌شود. به همین دلیل، سالمندان، بیماران قلبی و افراد مبتلا به سندرم رینود (حساسیت شدید به سرما) باید از قرارگیری در معرض دماهای بسیار پایین خودداری کنند.

آیا گرما باعث چاقی میشود؟

تاثیر گرما بر وزن بدن کمی پیچیده است. از یک سو، گرما می‌تواند باعث کاهش وزن فوری شود. اما این تغییر عمدتا به دلیل از دست رفتن آب بدن از طریق تعریق رخ می‌دهد و چربی‌سوزی واقعی محسوب نمی‌شود. چون با نوشیدن آب، وزن ازدست‌رفته دوباره به حالت اول برمی‌گردد. همچنین گرما ممکن است اشتها را کاهش دهد. بدن برای هضم غذا (به‌ویژه پروتئین‌ها) انرژی مصرف کرده و گرما تولید می‌کند که به این پدیده «اثر گرمایی غذا» می‌گویند. از این‌رو در دماهای بالا، بدن برای جلوگیری از گرم شدن بیش‌ازحد، تمایل کمتری به مصرف غذا نشان می‌دهد.

از سوی دیگر، گرمای شدید می‌تواند به طور غیرمستقیم در بروز چاقی نقش داشته باشد. تحقیقات نشان داده‌اند که با افزایش دما، تمایل افراد به انجام فعالیت بدنی در فضای باز کاهش می‌یابد و آن‌ها بیشتر به ماندن در محیط‌های بسته و سبک زندگی کم‌تحرک روی می‌آورند.

در نهایت، باید توجه داشت که گرمای زیاد خطرات جدی مانند کم‌آبی شدید، گرمازدگی و افزایش ضربان قلب را به همراه دارد. بنابراین افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی یا پرفشاری خون کنترل‌نشده باید از حضور در محیط‌های بسیار گرم مانند سونا خودداری کرده و همیشه تحت نظر پزشک باشند.

مقایسه سرما و گرما از نظر تاثیر بر وزن

در پاسخ به این سوال که ایا سرما باعث لاغری میشود یا خیر و تاثیر گرما بر وزن بدن چیست، باید بگوییم که دما از 2 مسیر کاملا متفاوت بر وزن اثر می‌گذارد. سرما اغلب از طریق افزایش مصرف انرژی برای تولید گرما (ترموژنز) عمل می‌کند؛ در حالی که گرما بیشتر از طریق دفع مایعات باعث تغییرات موقتی در وزن می‌شود.

سرمای ملایم می‌تواند با فعال کردن چربی‌ قهوه‌ای، کالری‌سوزی را به میزان اندک افزایش دهد. اما این فرآیند ممکن است گاهی‌اوقات با افزایش اشتها همراه باشد و اثر کالری‌سوزی را خنثی کند. در مقابل، گرما با سرکوب اشتها می‌تواند کالری دریافتی را کاهش دهد. اما هم‌زمان ممکن است به دلیل بی‌حالی ناشی از دمای بالا باعث کاهش فعالیت بدنی شود که خود در بلندمدت عامل مهمی برای افزایش وزن به شمار می‌رود.

از نظر مزایا، قرارگیری در معرض سرما می‌تواند به بهبود حساسیت به انسولین و تقویت سیستم ایمنی کمک کند. اما خطر افزایش فشار خون و فشار بر قلب را برای افراد حساس به همراه دارد. در سمت مقابل، گرما و استفاده از محیط‌هایی مانند سونا می‌تواند مشابه ورزش سبک بر سیستم قلبی-‌عروقی اثر مثبت بگذارد. با این حال، بزرگترین نقطه ضعف گرما، کاذب بودن کاهش وزن ناشی از آن است. چون کاهش وزن در گرما اغلب به دلیل از دست رفتن آب بدن رخ می‌دهد و با نوشیدن مایعات دوباره به حالت اول برمی‌گردد.

نقش تغذیه و سبک زندگی در کنار دما

تغییر دما فقط به عنوان یک عامل کمکی در کنار رژیم غذایی و تحرک عمل می‌کند و به تنهایی نمی‌تواند اثر معجزه‌آسایی داشته باشد. فرمول اصلی کاهش وزن همچنان بر پایه تعادل انرژی یا همان تفاوت کالری دریافتی و مصرفی استوار است. برای رسیدن به وزن ایده‌آل و حفظ سلامتی، اصلاح رفتارهای روزانه و انتخاب‌ هوشمندانه غذاها اهمیتی فراتر از دمای محیط دارد. در ادامه به چند توصیه کلیدی برای اصلاح سبک زندگی اشاره می‌کنیم:

• مصرف غذاهای مغذی و کم‌کالری: تمرکز بر مصرف غذاهای پرفیبر مثل میوه، سبزی، غلات کامل و حبوبات به شما کمک می‌کند با دریافت کالری کمتر، احساس سیری بیشتری داشته باشید.
• اجتناب از خوردن غذاهای شیرین، پرچرب و فرآوری‌شده: این غذاها کالری بسیار بالایی دارند، اما فاقد ارزش غذایی هستند و به مرور باعث تجمع چربی سفید در بدن می‌شوند.
• ورزش منظم: فعالیت بدنی موثرترین راه برای چربی‌سوزی و حفظ تناسب اندام است و اثری بسیار قوی‌تر از تغییرات دمایی بر متابولیسم دارد.
• خواب کافی و کنترل استرس: کیفیت و کمیت خواب بر هورمون‌های کنترل‌کننده اشتها تاثیر دارد. کاهش استرس نیز از پرخوری‌ عصبی و اختلال در متابولیسم جلوگیری می‌کند.

باورهای اشتباه رایج درباره سرما، گرما و لاغری

پرسش‌هایی مانند اینکه آیا گرما باعث چاقی میشود یا سرما چه اثری بر وزن بدن دارد، به یکی از دغدغه‌های رایج افراد تبدیل شده‌اند. همین موضوع زمینه‌ساز شکل‌گیری بعضی باورهای نادرست شده که در مواردی حتی می‌توانند به سلامتی آسیب بزنند.

از جمله رایج‌ترین تصورات اشتباه این است که بعضی مردم فکر می‌کنند صرفا با تغییر دمای بدن، مثلا با نشستن طولانی در سونا یا گرفتن دوش آب سرد، می‌توانند به کاهش وزن پایدار دست یابند. اما علم نشان می‌دهد که این روش‌ها به تنهایی راهگشا نیستند. چرا که کاهش وزن در سونا عمدتا ناشی از تعریق است و دوش آب سرد نیز کالری‌سوزی بسیار ناچیزی ایجاد می‌کند که برای کاهش وزن معنادار کافی نیست.

اشتباه خطرناک دیگر، اقدام به تغییرات شدید دمایی بدون مشورت با پزشک است. بسیاری از افراد تصور می‌کنند قرارگیری در معرض سرما یا گرمای طاقت‌فرسا برای همه ایمن است؛ در حالی که تغییر شدید دما باعث فعال شدن سیستم عصبی می‌شود و ضربان قلب یا فشار خون را به طور ناگهانی افزایش می‌دهد. این شرایط می‌تواند در سالمندان، بیماران قلبی و افرادی که مشکلات مزمن دارند، به حوادث قلبی-‌عروقی یا شوک‌های دمایی منجر شود. به همین دلیل، ضروری است پیش از اضافه کردن هرگونه برنامه جدیدی به رژیم کاهش وزن خود، حتما با پزشک صحبت کنید.

منابع: patient, goodrx, globalhealthnow, medicalnewstoday